بازار سهام تهران هفته چهارم مهر را با یکی از سنگین‌ترین روزهای نزولی ماه‌های اخیر شروع کرد. شاخص کل بورس در معاملات شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ با افت ۱۶۰ هزار و ۵۶۰ واحدی (حدود ۱٫۹۱ درصد) به ۸ میلیون و ۲۶۵ هزار و ۱۶۳ واحد رسید و شاخص هم‌وزن هم با کاهش ۳۳ هزار و ۶۸۷ واحدی (۱٫۵۱ درصد) در ۲ میلیون و ۱۹۲ هزار واحد ایستاد. همزمان حدود ۷ هزار و ۹۷۳ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی خارج شد.
این عددها برای کسی که در هفته‌های اخیر و همراه با موج رکوردشکنی وارد بورس شده، نگران‌کننده است. اما یک روز قرمز به‌تنهایی نه پایان روند است و نه فرصت قطعی خرید. در ادامه، داده‌های این روز را کنار هم می‌گذاریم و می‌بینیم برای یک سهامدار خرد چه پیامی دارد.
تصویر یک روز پرفشار در چند عدد
- شاخص کل: ۸٬۲۶۵٬۱۶۳ واحد؛ ۱۶۰٬۵۶۰ واحد افت (۱٫۹۱٪)
- شاخص هم‌وزن: ۲٬۱۹۲٬۱۰۸ واحد؛ ۱٫۵۱٪ افت
- نمادهای مثبت و منفی: ۱۶۳ نماد مثبت در برابر ۷۰۶ نماد منفی
- صف‌ها: ۵۳۷ صف فروش در برابر ۹۱ صف خرید
- سفارش‌ها: حدود ۲۰ همت سفارش فروش در برابر حدود ۴ همت سفارش خرید (شکاف تقریباً پنج‌برابری)
- سرانه حقیقی: خرید ۶۹ میلیون تومان، فروش ۱۴۱ میلیون تومان
- ارزش معاملات سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی: حدود ۳۴٫۵ همت
- صندوق‌های درآمد ثابت: حدود ۱٫۶ همت خروج پول
نکته مهم این است که افت فقط به چند سهم بزرگ محدود نبود. ریزش همزمان شاخص کل و هم‌وزن، و منفی‌بودن بیش از ۸۰ درصد نمادها، یعنی فشار فروش تقریباً کل بازار را گرفته بود.
چه چیزی بازار را ترساند؟
گزارش‌های بازار سرمایه مهم‌ترین عامل را افزایش ریسک سیاسی و نگرانی از احتمال ازسرگیری درگیری نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل می‌دانند؛ همزمان با اخبار تنش در تنگه هرمز و بلاتکلیفی مذاکرات. بازار سهام بر پایه پیش‌بینی سود آینده شرکت‌ها قیمت‌گذاری می‌شود و هرچه افق صادرات، تأمین مواد اولیه و تجارت خارجی مبهم‌تر شود، معامله‌گران حفظ نقدشوندگی را به نگه‌داشتن سهم ترجیح می‌دهند.
عامل دوم، شناسایی سود پس از یک صعود پرشتاب است. شاخص کل که اوایل مهر حدود ۷ میلیون و ۷۶۶ هزار واحد بود، تا چهارشنبه ۲۳ مهر به حدود ۸ میلیون و ۴۲۵ هزار واحد رسیده بود. بخشی از تقاضای این دوره از سوی پول تازه‌وارد و هیجانی بود؛ پولی که به گفته برخی کارشناسان، با یک خبر منفی به‌سرعت صف خرید را به صف فروش تبدیل می‌کند.
برای مقایسه، شاخص با وجود افت شنبه هنوز حدود ۶ درصد بالاتر از سطح اوایل مهر است؛ یعنی این ریزش، بخشی از رشد چند هفته اخیر را پس گرفته، نه همه آن را.
چرا دلار حواله گران‌تر هم به کمک سهام نیامد؟
نرخ فروش حواله دلار در مرکز مبادله ارز و طلا شنبه به ۱۸۱ هزار و ۶۴۱ تومان رسید که ۵۴۳ تومان بیشتر از پنجشنبه بود. در حالت عادی، بالا رفتن ارز تجاری برای شرکت‌های صادرات‌محور مثل پتروشیمی‌ها، فلزات اساسی و معدنی‌ها خبر خوبی است، چون درآمد ارزی آن‌ها با نرخ ریالی بالاتری حساب می‌شود.
اما در روزی که ریسک غالب است، این اثر نظری کنار می‌رود. اتفاقاً گزارش‌ها نشان می‌دهند صنایع شیمیایی و فلزات اساسی از گروه‌های با خروج پول بودند و نمادهایی مثل «فولاد» و «وبملت» در فهرست خروج پول حقیقی قرار گرفتند. در مقابل، صندوق‌های طلا، محصولات غیرفلزی و صندوق‌های انرژی بیشترین ورود پول حقیقی را داشتند؛ نشانه‌ای از اینکه بخشی از سرمایه‌گذاران به‌جای خروج کامل، سراغ دارایی‌هایی رفته‌اند که آن‌ها را پوشش ریسک می‌دانند.
پیام متفاوت این ریزش: خروج پول از صندوق‌های کم‌ریسک
در بسیاری از روزهای نزولی، پولی که از سهام بیرون می‌رود به صندوق‌های درآمد ثابت پناه می‌برد. شنبه این‌طور نبود: صندوق‌های درآمد ثابت هم حدود ۱٬۵۹۹ میلیارد تومان خروج پول داشتند. یعنی نمی‌توان گفت پول صرفاً از سهام به بخش کم‌ریسک‌تر بورس منتقل شده است.
این داده با فضای کلی اقتصاد هم‌خوان است: وقتی تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور به ۸۹٫۸ درصد رسیده و دلار آزاد در محدوده ۲۶۳ هزار تومان است، سود اسمی صندوق‌های درآمد ثابت برای بسیاری از خانوارها جذابیت واقعی ندارد و بخشی از نقدینگی دنبال طلا، ارز یا کالاست. البته خروج پول از بورس به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که همه آن به بازار دلار یا طلا رفته است؛ برای این نتیجه‌گیری باید جریان پول بازارهای دیگر هم بررسی شود.
سه سناریوی پیش روی بازار
- ادامه فشار فروش: اگر ارزش صف‌های فروش بالا بماند و خبر مثبتی از جبهه سیاسی نرسد، احتمال تداوم نوسان منفی و آزمون حمایت ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار واحد وجود دارد. شکست این سطح می‌تواند راه افت عمیق‌تر را باز کند.
- کند شدن ریزش: اگر بخشی از صف‌ها جمع شود و خریداران حقوقی وارد شوند، سرعت افت کم می‌شود و بازار وارد فاز نوسانی می‌شود.
- بازگشت تقاضا: با کاهش نگرانی‌های سیاسی یا خبر مثبت از مذاکرات، تقاضای تازه در نمادهای بنیادی و صادراتی شکل می‌گیرد.
هیچ‌کدام از این سناریوها قطعی نیست و متغیر اصلی، بیشتر از گزارش‌های مالی شرکت‌ها، روشن شدن افق سیاسی است.
سهامدار خرد پیش از تصمیم چه چیزهایی را بسنجد؟
این بخش توصیه خرید یا فروش هیچ سهمی نیست؛ چارچوبی است برای اینکه تصمیم شما از روی هیجان صف‌ها گرفته نشود:
- افق زمانی پولتان را روشن کنید. پولی که تا چند ماه آینده برای اجاره، ودیعه مسکن، قسط وام یا هزینه ضروری لازم دارید، جای ماندن در دارایی پرنوسانی مثل سهام نیست. فروش اجباری در روزهای قرمز معمولاً گران‌ترین فروش است.
- با پول قرضی سهام نخرید. گرفتن وام یا اعتبار برای خرید سهام، ریسک را دو برابر می‌کند: بازار ممکن است افت کند اما قسط ماهانه سر جایش می‌ماند. بانک مرکزی هم اخیراً پرداخت تسهیلات برای خرید طلا، ارز و رمزارز را ممنوع کرده که نشان می‌دهد ناظر پولی به استفاده سفته‌بازانه از اعتبار حساس است.
- به دلیل خرید اولیه برگردید. اگر سهمی را به خاطر سودآوری، صادرات یا ارزش‌گذاری مناسب خریده‌اید و آن دلیل با یک روز ریزش تغییر نکرده، تصمیم شما هم لزوماً نباید تغییر کند. اگر فقط به خاطر صف خرید و هیجان بازار وارد شده‌اید، الان وقت بازنگری است.
- تمرکز را کم کنید. گذاشتن تمام پس‌انداز در یک یا دو سهم یا یک دارایی، آسیب‌پذیری را بالا می‌برد. تقسیم دارایی بین سپرده و صندوق‌های کم‌ریسک، طلا و سهام، شوک روزهایی مثل شنبه را قابل‌تحمل‌تر می‌کند.
- سراغ «سیگنال» و «کانال‌های تضمینی» نروید. روزهای پرنوسان، فصل شلوغی کانال‌هایی است که وعده جبران ضرر یا سود قطعی می‌دهند. سود تضمینی در بازار سهام وجود ندارد.
- داده‌های کلیدی را رصد کنید، نه شایعه را. ارزش صف‌های فروش، سرانه خرید و فروش حقیقی، جهت پول حقیقی و رفتار نمادهای بزرگ، تصویر دقیق‌تری از جهت بازار می‌دهند تا پیام‌های دست‌به‌دست‌شده.
جمع‌بندی
ریزش شنبه ۲۵ مهر نشان داد بازار سهام پس از یک صعود سریع، در برابر شوک سیاسی آسیب‌پذیر است: ۸ همت خروج پول، ۷۰۶ نماد منفی و ۵۳۷ صف فروش. هم‌زمانی خروج پول از صندوق‌های درآمد ثابت هم نشان می‌دهد حتی سرمایه‌گذاران محافظه‌کار در حال جابه‌جایی دارایی‌اند. با این حال شاخص هنوز بالاتر از سطح اوایل مهر است و جهت بعدی بازار بیش از هر چیز به روشن شدن افق سیاسی و رفتار خریداران حقوقی گره خورده است. برای خانوارها، درس اصلی همان قاعده قدیمی است: پول ضروری و پول قرضی را وارد بازار پرنوسان نکنید.
برای خواندن بیشتر در ویکی‌کردیت:
- بورس تهران رکورد زد؛ سهام، طلا و دلار همزمان سقف زدند
- چرخش نقدینگی حقیقی از سهام به صندوق طلا و درآمد ثابت
- دومین صندوق ارزی مجوز گرفت؛ دلار خانگی حالا می‌تواند سود دلاری بگیرد؟
این مطلب صرفاً جنبه آموزشی و خبری دارد و توصیه سرمایه‌گذاری نیست.