مرکز آمار ایران روز ۶ آبان ۱۴۰۵ گزارش تورم مهر را منتشر کرد و در نگاه اول خبر خوبی به نظر می‌رسد: تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۹٫۸ درصد در شهریور به ۸۸٫۷ درصد در مهر رسید؛ یعنی ۱٫۱ واحد درصد کمتر. اما پشت این عدد، تصویر دیگری هم هست: تورم ماهانه به ۴٫۴ درصد رسید، تورم سالانه ۳٫۲ واحد بالا رفت و به ۷۶٫۸ درصد رسید و قیمت روغن و چربی‌ها نسبت به مهر پارسال ۲۵۵٫۷ درصد بالاتر است.
در این گزارش توضیح می‌دهیم این سه عدد تورم چه فرقی با هم دارند، کدام قلم‌های سبد خانوار بیشترین گرانی را داشتند، چرا روستاها و دهک‌های پایین فشار بیشتری تحمل می‌کنند و خانوار با این داده‌ها چطور می‌تواند بودجه ماهانه‌اش را بچیند.
سه عدد تورم مهر؛ کدام را باور کنیم؟
هر سه عدد درست‌اند، اما هر کدام چیز متفاوتی می‌سنجند:
- تورم ماهانه (۴٫۴ درصد): قیمت‌ها نسبت به شهریور چقدر بالا رفته است. این عدد نسبت به ماه قبل ۰٫۲ واحد بیشتر شده؛ یعنی سرعت گرانی ماه‌به‌ماه کم نشده است.
- تورم نقطه‌به‌نقطه (۸۸٫۷ درصد): سبد مهر امسال نسبت به مهر پارسال چقدر گران‌تر است. به زبان ساده، کالایی که مهر پارسال ۱۰۰ هزار تومان بود، حالا به‌طور میانگین حدود ۱۸۹ هزار تومان است.
- تورم سالانه (۷۶٫۸ درصد): میانگین قیمت‌ها در ۱۲ ماه اخیر نسبت به ۱۲ ماه قبل از آن. این عدد از ۷۳٫۶ درصد شهریور بالا آمده و نشان می‌دهد فشار ماه‌های اخیر هنوز در حال انباشت است.
معاون اقتصادی مرکز آمار هم تأکید کرده است که کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه به معنای ارزان شدن کالاها نیست؛ فقط سرعت رشد قیمت‌ها در مقایسه با مهر پارسال کمی کمتر شده است. شاخص قیمت مصرف‌کننده هم در مهر به ۷۶۱٫۸ رسید. اگر عدد شهریور را می‌خواهید مقایسه کنید، گزارش تورم شهریور را ببینید.
کجای سبد خانوار بیشتر گران شد؟
تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات با ۸٫۴ واحد کاهش به ۱۱۳٫۴ درصد رسید، اما هنوز بسیار بالاتر از میانگین است. در مقابل، تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۲٫۷ واحد بالا رفت و به ۷۴٫۶ درصد رسید. یعنی فشار گرانی آرام‌آرام از سفره به سمت خدمات و کالاهای بادوام حرکت می‌کند.
- روغن و چربی‌ها: ۲۵۵٫۷ درصد گران‌تر از مهر پارسال؛ یعنی بیش از سه و نیم برابر.
- شیر، پنیر و تخم‌مرغ: ۱۵۴٫۶ درصد. (درباره جهش اخیر مرغ هم این گزارش را بخوانید.)
- دخانیات: ۱۶۳٫۲ درصد؛ مبلمان و لوازم خانگی: ۱۲۸٫۹ درصد؛ حمل‌ونقل: ۱۲۸ درصد.
- کمترین تورم: گروه مسکن، آب، برق، گاز و سوخت با ۳۷٫۸ درصد (این شاخص اجاره را به‌صورت میانگین کشوری می‌سنجد و با تورم قیمت خرید مسکن در تهران یکی نیست).
در نگاه ماهانه هم سه گروه جلوتر از بقیه بودند: آموزش ۲۳٫۵ درصد (هم‌زمان با شروع سال تحصیلی و شهریه‌ها)، حمل‌ونقل ۱۰٫۷ درصد و تفریح و فرهنگ ۹٫۸ درصد. تنها گروهی که در یک ماه ارزان‌تر شد میوه و خشکبار بود با منفی ۱٫۵ درصد. افزایش تعرفه اینترنت و مکالمه هم که از آبان اجرا شده، احتمالاً در گزارش ماه بعد دیده می‌شود (جزئیات افزایش ۴۰ درصدی تعرفه‌ها).
روستا ۱۰۷ درصد، شهر ۸۵٫۵ درصد؛ تورم برای همه یکسان نیست
شکاف تورم شهر و روستا در مهر بیشتر شد. تورم نقطه‌به‌نقطه در روستاها به ۱۰۷ درصد رسید، در برابر ۸۵٫۵ درصد در شهرها؛ فاصله‌ای ۲۱٫۵ واحدی. تورم سالانه روستایی هم ۹۲٫۳ درصد است، در حالی که این رقم برای شهرها ۷۴٫۱ درصد است.
دهک‌های پایین هم بیشتر زیر فشارند. تورم سالانه دهک اول (کم‌درآمدترین) ۸۶٫۸ درصد و دهک دهم ۷۴٫۸ درصد است؛ تورم نقطه‌به‌نقطه هم از ۸۹٫۷ درصد برای دهک دهم تا ۹۵٫۶ درصد برای دهک دوم متغیر است. دلیلش ساده است: خانوار کم‌درآمد سهم بیشتری از درآمدش را خرج خوراک و کالاهای ضروری می‌کند؛ همان قلم‌هایی که بیشترین گرانی را داشتند. این شکاف را پیش‌تر در گزارش تورم دهک‌ها هم دیده بودیم.
در میان استان‌ها، هرمزگان با ۱۱۳٫۷ درصد بالاترین و تهران با ۷۲٫۹ درصد کمترین تورم نقطه‌به‌نقطه را داشتند. در ۸ استان (آذربایجان غربی، ایلام، بوشهر، خوزستان، کردستان، گلستان، لرستان و هرمزگان) تورم بالای ۱۰۰ درصد ثبت شد و تورم خوراکی‌ها جز در خراسان جنوبی، در همه استان‌ها از ۱۰۰ درصد بالاتر بود.
این داده‌ها برای بودجه خانوار چه پیامی دارد؟
- با «تورم شخصی» خودتان حساب کنید. اگر سهم خوراک در هزینه‌هایتان زیاد است یا در شهر کوچک و روستا زندگی می‌کنید، گرانی واقعی شما احتمالاً از عدد ۸۸٫۷ درصد بیشتر است. هزینه‌های سه ماه اخیر را با همین ماه‌های پارسال مقایسه کنید.
- روغن و لبنیات را هوشمندانه بخرید. وقتی یک قلم ۲۵۵ درصد گران شده، مقایسه برند، خرید بسته بزرگ‌تر و استفاده از اعتبار کالابرگ برای همین اقلام اثر محسوسی دارد.
- خرید کالای بادوام را بی‌برنامه عقب نیندازید و بی‌حساب هم جلو نکشید. لوازم خانگی ۱۲۸٫۹ درصد گران‌تر از پارسال است. اگر خرید یک وسیله ضروری است، خرید اقساطی با سود ثابت در تورم بالا معمولاً به‌صرفه‌تر از پس‌انداز تدریجی است؛ به شرط اینکه قسط از حدود یک‌سوم درآمد ماهانه بیشتر نشود.
- هزینه آموزش را از الان برای نیم‌سال بعد ببینید. جهش ۲۳٫۵ درصدی آموزش در یک ماه نشان می‌دهد شهریه و هزینه‌های تحصیلی باید جداگانه در بودجه دیده شوند.
- پس‌انداز نقدی را بی‌دفاع نگذارید. با تورم ماهانه ۴٫۴ درصد، پولی که بی‌استفاده در حساب مانده هر ماه بخشی از ارزشش را از دست می‌دهد. گزینه‌های حفظ ارزش را در این راهنما مرور کنید.
چند گزینه مرتبط در ویکی‌کردیت
اگر برای خرید کالای ضروری یا هزینه تحصیل به اعتبار نیاز دارید، این صفحه‌ها را ببینید (شرایط ممکن است تغییر کند؛ جزئیات به‌روز در صفحه هر وام است):
- خرید اقساطی کالا: کالاپی بانک ملی، کالانو بانک تجارت، رفاه کالا بانک رفاه و وام خرید کالا بانک صادرات.
- لوازم خانگی: وام خرید لوازم خانگی بانک سامان.
- هزینه تحصیل: وام دانشجویی بانک ملی و وام دانشجویی دانشگاه آزاد بانک شهر.
- برای خانوارهای روستایی: وام بهسازی و نوسازی مسکن روستایی ۱۴۰۵ با سود ۵ درصد (راهنمای کامل).
جمع‌بندی
کاهش ۱٫۱ واحدی تورم نقطه‌به‌نقطه در مهر، هنوز نشانه پایان موج گرانی نیست: تورم ماهانه ۴٫۴ درصد است، تورم سالانه به ۷۶٫۸ درصد رسیده و خوراکی‌ها، به‌ویژه روغن و لبنیات، چند برابر میانگین گران شده‌اند. بیشترین فشار روی روستاها، دهک‌های پایین و استان‌های مرزی و جنوبی است. برای خانوار، مهم‌ترین کار در این شرایط حساب کردن تورم شخصی، اولویت‌بندی خریدهای ضروری و استفاده سنجیده از اعتبار خرید است. اگر درآمدتان هم عقب مانده، بحث ترمیم مزد ۱۴۰۵ را دنبال کنید.
منبع: مرکز آمار ایران (گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده مهر ۱۴۰۵، ۶ آبان ۱۴۰۵). این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و توصیه مالی شخصی نیست.