بانک مرکزی روز ۹ مهر ۱۴۰۵ با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد هرگونه واگذاری یا خرید و فروش تسهیلات بانکی و تبلیغ آن غیرقانونی است و می‌تواند برای تبلیغ‌کنندگان پیگرد قانونی به دنبال داشته باشد. این هشدار در شرایطی منتشر شد که آگهی‌های «وام فوری بدون ضامن»، «خرید امتیاز وام» و «اجاره حساب» در شبکه‌های اجتماعی و پیامک‌ها زیاد شده است. در این مقاله توضیح می‌دهیم دقیقاً چه چیزی ممنوع است، آگهی‌های جعلی وام را چطور تشخیص دهید، اجاره دادن حساب چه خطری دارد و انتقال امتیاز قانونی داخل بانک با فروش امتیاز چه فرقی دارد.
بانک مرکزی دقیقاً چه گفت؟
طبق اطلاعیه بانک مرکزی که خبرگزاری‌ها از جمله مهر منتشر کردند، سه نکته اصلی مطرح شده است:
- تبلیغات فضای مجازی و پیامک‌های مربوط به «اعطای وام و خرید و فروش آن» با هدف کلاهبرداری و سوءاستفاده از اطلاعات شهروندان انجام می‌شود و مردم باید از ارتباط با این افراد پرهیز کنند.
- در اختیار گذاشتن مدارک هویتی و حساب بانکی به افراد ناشناس به بهانه دریافت یا فروش وام، صاحب حساب را در قبال جرائم مالی و پول‌شویی احتمالی به‌عنوان شریک جرم مسئول می‌کند.
- تسهیلات بانکی فقط طبق ضوابط بانک مرکزی و از سوی شبکه بانکی به افراد واجد شرایط تعلق می‌گیرد و قابل خرید، فروش یا انتقال به غیر نیست، جز در موارد خاص.
پشتوانه این اطلاعیه، ماده ۱۵ «دستورالعمل اجرایی تبلیغات اشخاص تحت نظارت» است که ۷ شهریور ۱۴۰۵ به شبکه بانکی ابلاغ شد. بر اساس آن، هرگونه تبلیغ درباره خرید و فروش تسهیلات، امتیازهای دریافت تسهیلات، انواع سپرده بانکی، مجوزهای تأسیس و فعالیت اشخاص تحت نظارت و همچنین اجاره حساب ممنوع است.
بخشنامه‌های قبلی بانک مرکزی هم بانک‌ها را موظف کرده‌اند اگر از خرید و فروش تسهیلات مطلع شوند، قرارداد را فسخ و اصل، سود و خسارت را یکجا از وام‌گیرنده مطالبه کنند؛ یعنی خریدار وام هم ممکن است کل بدهی را ناگهان بدهکار شود.
۷ نشانه آگهی جعلی «وام فوری»
- درخواست پیش‌پرداخت: «کارمزد تشکیل پرونده»، «هزینه اعتبارسنجی» یا «بیمه وام» را پیش از دریافت وام به کارت شخصی می‌خواهند. بانک‌ها هزینه را از خود وام یا حساب شما در بانک کم می‌کنند، نه با کارت‌به‌کارت به یک فرد.
- وعده وام بدون ضامن، بدون سپرده و بدون اعتبارسنجی: هیچ وام واقعی بانکی همه این شروط را با هم حذف نمی‌کند.
- ارتباط فقط از تلگرام، واتساپ یا شماره شخصی: وام‌های واقعی از شعبه، اپلیکیشن رسمی بانک یا سامانه‌های دولتی مثل ve.cbi.ir گرفته می‌شوند.
- درخواست رمز دوم، کد پیامکی یا اطلاعات ورود به همراه‌بانک: هیچ کارمند بانکی این اطلاعات را از شما نمی‌خواهد.
- لینک‌های شبیه سایت بانک: دامنه‌هایی با یک حرف اضافه یا پسوند غیر از دامنه رسمی بانک، یا فایل نصبی (APK) که برای «ثبت وام» فرستاده می‌شود.
- فشار زمانی: «ظرفیت فقط تا امشب»، «آخرین نوبت» و مانند آن برای اینکه فرصت فکر کردن نداشته باشید.
- خرید و فروش امتیاز یا وام آماده: «وام ازدواج آماده واگذاری»، «امتیاز وام فوری فروشی» یا «پرداخت وام به نام شما با حساب ما»؛ همه این‌ها مصداق همان چیزی است که بانک مرکزی ممنوع اعلام کرده است.
اجاره دادن حساب بانکی چه خطری دارد؟
برخی آگهی‌ها پیشنهاد می‌کنند در ازای مبلغی ثابت در ماه، حساب یا کارت بانکی خود را «اجاره» دهید. طبق اطلاعیه بانک مرکزی، اگر از این حساب برای کلاهبرداری، قمار، پول‌شویی یا فرار مالیاتی استفاده شود، صاحب حساب به‌عنوان شریک جرم پاسخگو خواهد بود. علاوه بر این:
- گردش‌های مشکوک می‌تواند به مسدود شدن حساب و همه کارت‌های شما منجر شود؛
- تراکنش‌های حساب به نام شما در سامانه مالیاتی ثبت می‌شود و ممکن است مالیات و جریمه برایتان تعیین شود؛
- رتبه اعتباری شما آسیب می‌بیند و گرفتن وام واقعی در آینده سخت‌تر می‌شود.
فروش امتیاز ممنوع است؛ انتقال امتیاز داخل بانک چطور؟
جمله «جز در موارد خاص» در اطلاعیه بانک مرکزی مهم است. برخی بانک‌ها، به‌ویژه بانک‌های قرض‌الحسنه، به سپرده‌گذار اجازه می‌دهند امتیاز وام خود را از مسیر رسمی خود بانک به فرد دیگری منتقل یا او را برای وام معرفی کند. نمونه آن سرویس «حامی باش» در سامانه ام‌رسالت بانک قرض‌الحسنه رسالت است که صاحب امتیاز در آن کد ملی و شماره حساب فرد حمایت‌شونده را ثبت می‌کند و بانک خودش اعتبار را منتقل می‌کند.
فرق این دو مسیر روشن است:
- انتقال رسمی: داخل سامانه یا شعبه همان بانک، با ثبت هویت هر دو طرف و طبق ضوابط بانک انجام می‌شود و وام‌گیرنده خودش اعتبارسنجی می‌شود و قرارداد را امضا می‌کند.
- فروش امتیاز یا وام در بازار آزاد: از طریق آگهی و واسطه، با پرداخت پول به فرد ناشناس، گاهی با وکالت‌نامه یا تحویل مدارک انجام می‌شود؛ تبلیغ آن ممنوع است و طرفین با خطر کلاهبرداری، فسخ قرارداد و پیگرد روبه‌رو هستند.
دقت کنید که حتی در انتقال رسمی، بانک فقط معرفی و انتقال امتیاز را ثبت می‌کند و درباره هر پولی که بین دو نفر رد و بدل شود مسئولیتی نمی‌پذیرد. راهنمای قدم‌به‌قدم مسیرهای رسمی را در این دو مقاله ببینید:
چک‌لیست پیش از هر درخواست وام
- آیا درخواست را از سایت رسمی بانک، اپلیکیشن رسمی یا شعبه ثبت می‌کنم؟ نشانی سایت را خودم تایپ کرده‌ام؟
- آیا کسی از من پیش از دریافت وام، پولی به کارت شخصی خواسته است؟ اگر بله، متوقف شوید.
- آیا رمز دوم، کد پیامکی یا رمز همراه‌بانکم را به کسی داده‌ام؟ هرگز ندهید.
- آیا کارت یا حسابم را به کسی سپرده‌ام یا قرار است «اجاره» بدهم؟ این کار ممنوع و پرخطر است.
- آیا قرارداد را به نام خودم و در بانک امضا می‌کنم؟ قرارداد واقعی وام همیشه بین شما و بانک است.
- آیا شرایط وام (سقف، سود، ضامن) با اطلاعات رسمی بانک یا صفحه همان وام در ویکی‌کردیت می‌خواند؟
- اگر به کلاهبرداری مشکوک شدید، موضوع را به پلیس فتا (cyberpolice.ir) و بانک خود گزارش دهید.
وام‌های واقعی را از کجا پیدا کنیم؟
به جای آگهی‌های ناشناس، شرایط رسمی وام‌ها را در صفحه‌های وام ویکی‌کردیت مقایسه کنید؛ مثلاً راهنمای وام ازدواج ۱۴۰۵ که فقط از سامانه رسمی ve.cbi.ir ثبت‌نام می‌شود، یا وام‌های قرض‌الحسنه بانک‌هایی مثل رسالت و طرح نجم مهر ایران.