اگر این روزها در جایگاه شنیده‌اید «کارت جایگاه نداریم» یا روی کارت شخصی‌تان یک سهمیه تازه با نرخ ۱۰ هزار تومان دیده‌اید، پای طرح جدید عرضه بنزین آبان ۱۴۰۵ در میان است. در تعدادی از استان‌ها، استفاده عمومی از کارت اضطراری جایگاه محدود شده و در مقابل، سهمیه سوم با نرخ آزاد روی کارت سوخت شخصی شارژ می‌شود.
این راهنما برای خانوار است: سه نرخ چقدر است، کجا اجرا می‌شود، هزینه ماهانه چقدر می‌شود، دوگانه‌سوزها چه وضعی دارند و اگر سهمیه زود تمام شد چه کار کنید. ارقام را از گزارش‌های اخیر برنا، نمناک، تسنیم و اعلام مدیران شرکت ملی پخش جمع کرده‌ایم؛ جایی که منابع با هم فرق دارند، همان را هم می‌گوییم.
سه نرخ سهمیه روی کارت شخصی چیست؟
برای خودروی سواری شخصی مشمول در مناطق اجرای طرح، ترکیب ماهانه اعلام‌شده این است:
| نوع سهمیه | مقدار | قیمت هر لیتر | هزینه مصرف کامل |
|---|---|---|---|
| سهمیه اول یارانه‌ای | ۶۰ لیتر | ۱٬۵۰۰ تومان | ۹۰ هزار تومان |
| سهمیه دوم | ۵۰ لیتر | ۳٬۰۰۰ تومان | ۱۵۰ هزار تومان |
| سهمیه سوم مناطق مشمول | ۵۰ لیتر | ۱۰٬۰۰۰ تومان | ۵۰۰ هزار تومان |
| جمع | ۱۶۰ لیتر | — | ۷۴۰ هزار تومان |
نکته مهم برای بودجه خانوار: اضافه شدن ۵۰ لیتر نرخ سوم یعنی افزایش سهمیه یارانه‌ای ارزان نیست. سهمیه‌های ۱٬۵۰۰ و ۳٬۰۰۰ تومانی تغییر نکرده‌اند؛ فقط بخشی از بنزین آزاد که قبلاً بیشتر با کارت جایگاه گرفته می‌شد، روی کارت شخصی آمده است. اگر هر سه لایه را کامل مصرف کنید، هزینه ماهانه حدود ۷۴۰ هزار تومان می‌شود. اگر فقط دو لایه اول را تمام کنید، هزینه حدود ۲۴۰ هزار تومان است.
کدام استان‌ها مشمول‌اند؟
گزارش‌های ۱۴ و ۱۵ آبان برنا و نمناک، فهرست ۱۱ استان را این‌طور اعلام کرده‌اند:
- هرمزگان
- آذربایجان شرقی
- آذربایجان غربی
- خراسان رضوی
- خراسان شمالی
- خراسان جنوبی
- اردبیل
- یزد
- کردستان
- کرمان
- سیستان و بلوچستان
در گزارش‌های اول آبان، گاهی از ۱۲ منطقه عملیاتی هم صحبت شده و نام‌هایی مثل بوشهر یا منطقه عملیاتی میاندوآب هم آمده است. «منطقه عملیاتی» لزوماً کل یک استان نیست. برای برنامه‌ریزی شخصی، همان فهرست ۱۱ استان گزارش‌های تازه‌تر را مبنا بگیرید و وضعیت جایگاه محل زندگی‌تان را محلی چک کنید.
طرح مرحله‌ای است. برای مثال، مدیر شرکت پخش منطقه اهواز گفته امکان استفاده از سهمیه نرخ سوم روی کارت شخصی در آن منطقه از ابتدای آذر ۱۴۰۵ فراهم می‌شود. سخنگوی دولت هم پیش‌تر تأکید کرده برنامه‌ای برای جمع‌آوری کارت اضطراری در تهران اعلام نشده است. پس اگر خارج از ۱۱ استان بالا هستید، هنوز الزاماً همان قواعد کامل اعمال نشده.
محدودیت کارت آزاد جایگاه یعنی چه؟
هدف اعلام‌شده طرح، مدیریت مصرف، شفاف‌تر شدن سوخت‌گیری و مقابله با قاچاق است. در استان‌های مشمول:
- دسترسی عمومی به کارت‌های اضطراری جایگاه محدود شده است.
- راننده باید با کارت سوخت شخصی سوخت بگیرد.
- کارت جایگاه به‌طور کامل از چرخه حذف نشده؛ برای خودروهای امدادی، عملیاتی، اورژانسی و برخی جایگاه‌های منتخب یا مسیرهای پرتردد همچنان پیش‌بینی شده است.
برای مسافر بین‌شهری: فهرست کامل جایگاه‌های دارای کارت اضطراری همه‌جا یکسان و شفاف اعلام نشده. قبل از سفر طولانی در مسیرهای منتهی به استان‌های مشمول، کارت شخصی را همراه داشته باشید و روی «حتماً کارت جایگاه هست» حساب نکنید.
خودروهای دوگانه‌سوز و کسانی که سهمیه یارانه‌ای ندارند
طبق اعلام شادمهر زهدی، مدیرعامل شرکت پخش فرآورده‌های نفتی خراسان شمالی به تسنیم و ایسنا:
- از ابتدای آبان، به کارت سوخت خودروهای دوگانه‌سوز در آن استان ۲۵ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان اضافه شده است.
- اگر جایگاه‌های CNG در زمستان به‌خاطر قطعی گاز تعطیل شوند، تصمیم جداگانه برای افزایش سهمیه بنزین استان گرفته می‌شود.
- خودروهایی که مشمول سهمیه ۱٬۵۰۰ و ۳٬۰۰۰ تومانی نیستند، می‌توانند با کارت شخصی ماهانه تا ۱۱۰ لیتر با نرخ ۱۰ هزار تومان بنزین بگیرند.
این ارقام از اعلام مسئول استانی است؛ اگر خودروی دوگانه‌سوز دارید، وضعیت کارت خودتان را در سامانه سوخت یا جایگاه محل سکونت تأیید کنید و فرض نکنید همه استان‌ها دقیقاً همان ۲۵ لیتر را دارند.
هزینه ماهانه خانوار را چطور حساب کنیم؟
فرض کنید خودروی شخصی مشمول در استان اجرای طرح دارید و ماهانه حدود ۱۴۰ لیتر مصرف می‌کنید:
- ۶۰ لیتر اول با ۱٬۵۰۰ تومان = ۹۰ هزار تومان
- ۵۰ لیتر بعدی با ۳٬۰۰۰ تومان = ۱۵۰ هزار تومان
- ۳۰ لیتر باقی‌مانده از سهمیه نرخ سوم با ۱۰ هزار تومان = ۳۰۰ هزار تومان
- جمع تقریبی: ۵۴۰ هزار تومان
اگر مصرف‌تان از ۱۶۰ لیتر بیشتر شود یا کارت شخصی نداشته باشید، در مناطق مشمول ممکن است به جایگاه‌های منتخب اضطراری وابسته شوید یا اصلاً سوخت‌گیری سخت شود. پس مدیریت مصرف مهم‌تر از قبل است.
میانگین مصرف بنزین کشور تا پایان مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۳۳ میلیون لیتر در روز اعلام شده و مدیرعامل شرکت ملی پخش گفته مصرف ۱۰ روز نخست آبان نسبت به مدت مشابه پارسال حدود ۱٫۲ درصد کم شده است. این آمار کلان است؛ برای خانوار مهم‌تر از میانگین کشوری، عدد روی کارت خودتان است.
اگر سهمیه زود تمام شد چه کار کنیم؟
- کارت سوخت شخصی را همیشه همراه داشته باشید. در استان‌های مشمول، بدون آن سوخت‌گیری عادی سخت می‌شود.
- اگر کارت ندارید یا گم شده، فوری درخواست بدهید. مسیر رسمی اعلام‌شده سامانه شرکت ملی پخش است؛ در گزارش‌ها به
fcs.niopdc.irو سامانه «سوخت من» اشاره شده. در برخی مناطق گفته‌اند صدور/پیگیری می‌تواند سریع باشد، ولی زمان قطعی سراسری یکسان اعلام نشده. - مصرف را لایه‌بندی کنید. اول سهمیه ۱٬۵۰۰، بعد ۳٬۰۰۰، و در آخر نرخ ۱۰ هزار. اگر سفر ضروری ندارید، پر کردن باک با نرخ سوم را به تعویق بیندازید.
- اگر دوگانه‌سوزید، CNG را جدی بگیرید. سهمیه بنزین نرخ سوم محدودتر گزارش شده؛ هر مترمکعب گاز جایگزین بخشی از بنزین گران می‌شود.
- برای سفر بین‌شهری برنامه‌ریزی کنید. سهمیه را قبل از حرکت چک کنید و مسیر را با فرض محدودیت کارت جایگاه بچینید.
- شایعه و کانال‌های جعلی را جدی نگیرید. برای سهمیه سوم ثبت‌نام جداگانه‌ای اعلام نشده؛ کسی از شما پول یا اطلاعات کارت بانکی برای «فعال‌سازی سهمیه» نگیرد.
چک‌لیست کوتاه خانوار
- آیا استان/شهر من در فهرست ۱۱ استان مشمول است؟
- روی کارت، هر سه لایه ۶۰ / ۵۰ / ۵۰ را می‌بینم؟
- کارت شخصی دارم و رمز/وضعیتش فعال است؟
- مصرف ماهانه‌ام معمولاً زیر ۱۱۰ لیتر است یا وارد نرخ ۱۰ هزار می‌شوم؟
- اگر دوگانه‌سوزم، جایگاه CNG مسیر روزمره‌ام پایدار است؟
- برای سفر بعدی، سهمیه باقی‌مانده را از قبل حساب کرده‌ام؟
جمع‌بندی
طرح جدید بنزین آبان ۱۴۰۵ در عمل دو اتفاق هم‌زمان است: محدود شدن کارت آزاد جایگاه در حدود ۱۱ استان، و شارژ ۵۰ لیتر بنزین ۱۰ هزار تومانی روی کارت شخصی خودروهای مشمول در کنار سهمیه‌های ۶۰ لیتری ۱٬۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتری ۳٬۰۰۰ تومانی. این یعنی مدیریت بودجه سوخت خانوار شفاف‌تر، اما در مصرف بالا گران‌تر می‌شود. کارت شخصی را جدی بگیرید، لایه‌های ارزان را اول مصرف کنید و قبل از سفرهای طولانی سهمیه را چک کنید.
ارقام بر اساس گزارش‌های برنا و نمناک حدود ۱۴–۱۵ آبان ۱۴۰۵، تسنیم/ایسنا درباره خراسان شمالی و اعلام‌های شرکت ملی پخش است. فهرست استان‌ها و جزئیات دوگانه‌سوز ممکن است با اطلاعیه‌های بعدی مناطق عملیاتی تغییر کند.