این روزها بحث ناترازی بانک‌ها و امنیت پول در حساب‌ها دوباره داغ شده و خیلی‌ها می‌پرسند: «اگر بانکی که پولم آنجاست ورشکست شود، چه اتفاقی می‌افتد؟» جواب کوتاه این است که در ایران نهادی به نام صندوق ضمانت سپرده‌ها وجود دارد که سپرده‌های مردم را تا سقف مشخصی تضمین می‌کند. این سقف الان ۴ میلیارد ریال، یعنی ۴۰۰ میلیون تومان، برای هر سپرده‌گذار در هر بانک است.
سقف تضمین چقدر است و از کجا آمده؟
هیئت عالی بانک مرکزی در جلسه ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ با افزایش سقف تضمین سپرده‌ها به ۴۰۰ میلیون تومان برای سال ۱۴۰۴ موافقت کرد و بانک مرکزی آن را در بهمن ۱۴۰۴ با بخشنامه به بانک‌ها ابلاغ کرد. طبق قانون برنامه هفتم، این سقف باید با توجه به تورم دست‌کم هر دو سال یک بار بازنگری شود. صندوق ضمانت سپرده‌ها هم در پاسخ به پرسش‌های متداول، همچنان سقف را ۴۰۰ میلیون تومان اعلام می‌کند و تا امروز، ۲ آبان ۱۴۰۵، رقم تازه‌ای منتشر نشده است.
برای اینکه حس بهتری از این عدد داشته باشید: با دلار آزاد حدود ۲۷۰ هزار تومان در روز ۲ آبان، ۴۰۰ میلیون تومان تقریباً معادل ۱۵۰۰ دلار است. یعنی با تورم بالا، سقف تضمین به‌مرور ارزش واقعی کمتری دارد.
سقف برای «هر نفر در هر بانک» است، نه برای هر حساب
- چند حساب در یک بانک جمع می‌شوند: اگر در یک بانک سه حساب با مانده ۲۰۰، ۱۷۰ و ۸۰ میلیون تومان داشته باشید، جمعشان ۴۵۰ میلیون است، اما فقط ۴۰۰ میلیون تومان تضمین می‌شود. این مثال را خود صندوق آورده است.
- هر بانک جداگانه حساب می‌شود: اگر در دو بانک مختلف حساب دارید، در هر کدام جداگانه تا ۴۰۰ میلیون تومان تحت پوشش هستید.
- لازم نیست کاری بکنید: برای تضمین سپرده درخواستی لازم نیست و هزینه‌ای هم از سپرده‌گذار گرفته نمی‌شود. حق عضویت را خود بانک‌ها به صندوق می‌پردازند.
کدام سپرده‌ها تضمین می‌شوند؟
طبق فهرست صندوق، این حساب‌ها مشمول تضمین هستند:
- حساب قرض‌الحسنه جاری و قرض‌الحسنه پس‌انداز، ریالی و ارزی
- سپرده سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت، کوتاه‌مدت ویژه و بلندمدت
- سپرده مدت‌دار ارزی و حساب پس‌انداز ارزی
- حساب‌های پس‌انداز مسکن، پس‌انداز جوانان و صندوق پس‌انداز مسکن
- حساب پس‌انداز کارکنان دولت، سهم کارمند و سهم دولت
- سپرده‌های مربوط به کارت‌های اعتباری
صندوق تأکید کرده که سپرده‌های ارزی هم، اگر جزو سپرده‌های تعیین‌شده بانک مرکزی باشند، تحت پوشش‌اند.
چه چیزهایی تضمین نمی‌شوند؟
- پول در مؤسسه‌های بدون مجوز: فقط سپرده نزد بانک‌ها و مؤسسه‌های دارای مجوز بانک مرکزی تضمین می‌شود.
- محصولاتی که سپرده نیستند: سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار، واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری و هر محصول دیگری که بانک با عنوانی غیر از سپرده‌های تعریف‌شده بانک مرکزی عرضه کند، مشمول تضمین صندوق نیست. حتی اگر آن را در شعبه بانک یا اپلیکیشن بانکی خریده باشید.
- مبلغ بیشتر از سقف: هرچه بیشتر از ۴۰۰ میلیون تومان در یک بانک داشته باشید، پوشش صندوق را ندارد.
در عمل چه اتفاقی می‌افتد؟ تجربه بانک آینده
قانون جدید بانک مرکزی برای بانک ناتراز، پیش از انحلال، فرایندی به نام «گزیر» یا فیصله تعریف کرده است. نمونه واقعی‌اش بانک آینده بود که از اول آبان ۱۴۰۴ وارد گزیر شد و مدیریت آن به صندوق ضمانت سپرده‌ها رسید:
- همه سپرده‌گذاران، که به گفته بانک مرکزی حدود ۷ میلیون نفر بودند، از روز بعد مشتری بانک ملی شدند و شعب هم تابلو عوض کردند.
- سپرده‌ها، از دیداری و پس‌انداز تا سرمایه‌گذاری مدت‌دار، به مبلغ حدود ۲۴۴ همت کامل به بانک ملی منتقل شد.
- سود سپرده‌ها طبق قرارداد قبلی تا سررسید پرداخت شد و تمدید بعد از سررسید با نرخ‌های بانک ملی انجام می‌شود.
- دارایی‌های غیرنقد بانک به صندوق رسید تا فروخته شود و پولش برای پوشش سپرده‌ها به بانک ملی برود.
این تجربه نشان داد که در ورشکستگی یک بانک بزرگ، سیاست‌گذار معمولاً سراغ انتقال سپرده‌ها به بانک دیگر می‌رود و سپرده‌گذار خرد آسیب جدی نمی‌بیند. اما این روش برای هر بانک و هر شرایطی تضمین قانونی ندارد. چیزی که قانون صریحاً تضمین می‌کند همان ۴۰۰ میلیون تومان است.
چند توصیه ساده برای امنیت پس‌انداز
- پول بیشتر از سقف را پخش کنید: اگر بیش از ۴۰۰ میلیون تومان پس‌انداز ریالی دارید، آن را بین دو یا چند بانک تقسیم کنید تا همه‌اش زیر چتر تضمین باشد.
- مجوز را چک کنید: قبل از سپرده‌گذاری، مطمئن شوید بانک یا مؤسسه در فهرست مؤسسه‌های مجاز بانک مرکزی است. سود خیلی بالاتر از بازار در مؤسسه‌ای ناشناخته زنگ خطر است.
- سپرده را با محصولات دیگر قاطی نکنید: اگر واحد صندوق یا اوراق خریده‌اید، بدانید این‌ها سپرده بانکی نیستند و ریسکشان با شماست.
- سپرده خانواده را تقسیم کنید: سقف برای هر نفر است؛ پس اگر پس‌انداز به نام اعضای مختلف خانواده باشد، هر نفر جداگانه پوشش دارد.
- آرامش را حفظ کنید: هجوم یک‌باره برای برداشت پول، خودش می‌تواند یک بانک را تحت فشار بگذارد. تصمیم را بر اساس سقف تضمین و مجوز بانک بگیرید، نه شایعه.
اگر می‌خواهید بدانید طرح‌های تازه مجلس برای سود بانکی و سپرده‌ها چیست، گزارش طرح سه‌فوریتی اقتصاد مقاومتی را بخوانید. برای حفظ ارزش پس‌انداز در بازار پرنوسان هم مقاله هجوم به طلا و سکه به کارتان می‌آید.